ไม้แปรรูปมาจากลำต้นของต้นไม้ใบกว้างที่ถูกเลื่อยเป็นเส้นหรือเป็นแผ่นแล้วอบแห้ง ไม้ที่เรามีตอนนี้มาจากต้น 10 ชนิด คือเต็ง แดง สัก โอ๊ค แอช บีช วอลนัท เมเปิ้ล เชอร์รี่ และป็อปล่า แต่ชนิดต้นเป็นเพียงครึ่งหนึ่งของคำตอบ อีกครึ่งคือแผ่นนั้นถูกตัดมาจากส่วนไหนของท่อนซุงและเลื่อยด้วยวิธีใด เพราะสองเรื่องนี้กำหนดลายไม้ สี และการแอ่นของแผ่น
ที่หน้าร้าน ลูกค้าที่ยืนเลือกไม้มักถามว่าทำไมไม้ชนิดเดียวกันสองเส้นลายไม่เหมือนกัน คำตอบอยู่ที่วิธีเลื่อยและตำแหน่งในท่อนซุง เราจะไล่จากท่อนซุงมาถึงแผ่น แล้วจบที่วิธีอ่านปลายไม้ก่อนจ่ายเงิน ส่วนภาพรวมว่า ไม้แปรรูป คืออะไรอยู่ในบทความหลัก
1. ไม้แปรรูปเกิดขึ้นได้อย่างไร จากท่อนซุงถึงแผ่นพร้อมใช้
ไม้แปรรูปคือไม้จริงที่ผ่านสี่ขั้นตอน คือเลื่อยท่อนซุงเป็นแผ่นหยาบ อบแห้งลดความชื้น คัดแยกตามขนาดและตำหนิ แล้วไสผิวหรือปล่อยหยาบตามการใช้งาน ทุกขั้นตอนทิ้งร่องรอยไว้บนแผ่นที่เราถืออยู่
1.1 สี่ขั้นจากซุงเป็นแผ่น
- เลื่อยท่อนซุงตามยาวเป็นแผ่นหยาบ ขั้นนี้กำหนดลายหน้าไม้ของทุกแผ่นที่ออกจากท่อนนั้น
- อบแห้ง ไม้สำหรับงานเฟอร์นิเจอร์มักอบลงมาราว 6–8% ตามที่ Purdue Extension ระบุ ซึ่งเป็นช่วงที่ไม้หดตัวไปแล้วส่วนใหญ่
- คัดแยกตามความหนา หน้ากว้าง ความยาว และตำหนิ ไม้ที่เราขายจึงเป็นแบบคละหน้า
- ไสผิวให้เรียบหรือขายแบบหยาบ ขึ้นกับว่าช่างจะไสเองหรือให้เราไสตามขนาด
ไม้ของเราเป็นไม้อบแห้ง (Kiln-Dried) ทั้งหมด ซึ่งเป็นเหตุผลที่ใช้ทำเฟอร์นิเจอร์ในบ้านได้ เพราะไม้ที่ยังไม่อบจะหดตัวต่อหลังประกอบเสร็จ ดูชนิดและขนาดที่เรามีได้ใน หมวดไม้แปรรูป
1.2 รู้ชื่อวิทยาศาสตร์ไว้ทำอะไร
ชื่อเรียกในตลาดหนึ่งชื่อมักครอบหลายสปีชีส์ เช่นโอ๊คมีทั้งไวท์โอ๊คและเรดโอ๊ค ส่วนไม้แดงในตลาดไทยมักหมายถึงสปีชีส์หนึ่งในวงศ์ถั่ว การรู้ชื่อวิทยาศาสตร์จึงมีประโยชน์ตรงที่เอาไปเทียบตัวเลขจากแหล่งวิชาการได้ตรงชนิด และงานที่ต้องการสเปกแน่นอน การระบุชื่อละตินในใบสั่งซื้อช่วยให้ทุกฝ่ายพูดถึงไม้ตัวเดียวกัน
2. แก่นกับกระพี้ในไม้แปรรูป ต่างกันที่สีและความทน
ในท่อนซุงหนึ่งท่อนมีเนื้อไม้สองแบบ คือแก่นที่อยู่กลางและกระพี้ที่อยู่รอบนอก แก่นสีเข้มกว่าและทนการผุตามธรรมชาติมากกว่า เพราะเป็นส่วนที่ต้นไม้หยุดใช้ลำเลียงน้ำแล้วและสะสมสารธรรมชาติไว้ ส่วนกระพี้ยังลำเลียงน้ำอยู่ตอนต้นมีชีวิต จึงสีอ่อนและเป็นที่ชอบของเชื้อรากับแมลงมากกว่า
2.1 สิ่งที่เห็นได้ในกองไม้จริง
แผ่นไม้แปรรูปหนึ่งแผ่นมีได้ทั้งแก่นและกระพี้ ตัวอย่างที่เห็นชัดที่สุดคือแผ่นวอลนัทที่มีแถบสีอ่อนเกือบขาวอยู่ริมแผ่น นั่นคือกระพี้ ไม่ใช่รอยด่างหรือไม้คนละล็อต ถ้างานนั้นต้องการสีสม่ำเสมอ ให้วางแผนตัดแถบกระพี้ออกหรือเก็บแผ่นนั้นไว้ทำชิ้นด้านใน ส่วนงานโมเดิร์นที่อยากได้ความตัดกันก็ตั้งใจโชว์แถบนี้ได้เลย
2.2 ความทนของแก่นไม่ได้แปลว่าใช้นอกบ้านได้
Wood Database จัดแก่นของสักและโอ๊คขาวว่าทนการผุได้ดี ส่วนบีชกับป็อปล่าทนน้อยกว่ามาก แต่ข้อมูลนี้พูดถึงแก่นในสภาพที่ระบายน้ำได้ ไม่ใช่คำมั่นเรื่องงานกลางแจ้ง งานที่โดนแดดฝนยังต้องเคลือบผิวและออกแบบให้น้ำไม่ขัง ความต่างของไม้ไทยกับไม้นำเข้าเรื่องนี้อ่านต่อที่ ไม้ไทยกับไม้นอก
3. วิธีเลื่อยกำหนดลายไม้แปรรูปและการแอ่นของแผ่น
ลายหน้าไม้ของไม้แปรรูปมาจากมุมที่ใบเลื่อยตัดผ่านวงปี ไม่ใช่มาจากชนิดไม้อย่างเดียว ท่อนซุงเดียวกันเลื่อยสองวิธีจะได้แผ่นที่ทั้งลายและนิสัยการขยับต่างกันชัดเจน
3.1 ลายภูเขากับลายตรง
การเลื่อยแบบตัดผ่านท่อนเป็นแผ่นขนานกัน (Plain Sawn) ให้หน้าไม้ลายโค้งซ้อนกันเป็นยอด ซึ่งช่างไทยเรียกกันว่าลายภูเขา วิธีนี้ได้เนื้อไม้จากท่อนซุงมากที่สุดและเศษน้อยที่สุด จึงเป็นแบบที่พบมากและราคาย่อมกว่า ส่วนการเลื่อยตามรัศมี (Quarter Sawn) ตัดให้หน้าไม้เกือบตั้งฉากกับวงปี ได้เส้นลายตรงขนานสม่ำเสมอ และในโอ๊คจะเห็นลายแววสะท้อนแสงเป็นริ้ว แต่เสียเนื้อไม้ต่อท่อนมากกว่า ราคาจึงสูงกว่าตามไปด้วย
| หัวข้อ | เลื่อยธรรมดา (ลายภูเขา) | เลื่อยตามรัศมี (ลายตรง) |
|---|---|---|
| หน้าตาลายไม้ | ลายโค้งเป็นยอดภูเขา ต่างกันทุกแผ่น | เส้นตรงขนาน มีลายแววในโอ๊ค |
| แนวโน้มแอ่นเป็นท้อง | แอ่นขวางแผ่นได้มากกว่า | นิ่งกว่า แอ่นน้อยกว่า |
| เนื้อไม้ที่ได้จากท่อนซุง | ได้มาก เศษน้อย | ได้น้อยกว่า เศษมากกว่า |
| เหมาะกับงาน | เฟอร์นิเจอร์และงานตกแต่ง | ท็อปหน้ากว้าง บานประตู งานลายตรง |
3.2 ทำไมแผ่นลายภูเขาจึงแอ่นมากกว่า
เพราะไม้หดตัวไม่เท่ากันในแต่ละทิศ USDA Wood Handbook อธิบายว่าไม้หดมากที่สุดตามแนวสัมผัสวงปี รองลงมาคือแนวรัศมีซึ่งราวครึ่งเดียว และหดตามความยาวเพียง 0.1–0.2% ตัวอย่างที่เห็นภาพชัดคือโอ๊คขาว ซึ่ง Wood Database บันทึกการหดตัวตามแนวสัมผัสไว้ 10.5% และตามรัศมี 5.6% หรือต่างกันเกือบสองเท่า แปลเป็นหน้างานคือความยาวของท็อปแทบไม่เปลี่ยน แต่ความกว้างเปลี่ยนตามฤดู และแผ่นที่วงปีวางขนานหน้าไม้จะดึงตัวเองให้แอ่นเป็นท้องมากกว่า
4. ไม้แปรรูป 10 ชนิดที่เรามี ชื่อวิทยาศาสตร์ แหล่งที่มา และความหนาแน่น
ตารางนี้รวมชื่อวิทยาศาสตร์ แหล่งที่มา และความหนาแน่นของไม้แปรรูปทุกชนิดที่เราขาย ใช้เป็นจุดเริ่มเวลาจะเทียบข้อมูลจากแหล่งวิชาการให้ตรงชนิด
| ไม้ | ชื่อวิทยาศาสตร์อ้างอิง | แหล่งที่มา | ความหนาแน่น (กก./ลบ.ม.) |
|---|---|---|---|
| เต็ง | Shorea obtusa | ไทย ลาว กัมพูชา | 830–1,040 (ที่ความชื้น 15%) |
| แดง | Xylia xylocarpa | ไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม พม่า | 880–1,170 (ที่ความชื้น 15%) |
| สัก | Tectona grandis | พม่า | 655 |
| โอ๊คขาว | Quercus alba | นำเข้า ไวท์โอ๊คและเรดโอ๊ค | 755 |
| แอชขาว | Fraxinus americana | อเมริกาและยุโรป | 675 |
| บีชยุโรป | Fagus sylvatica | ยุโรป | 710 |
| วอลนัทดำ | Juglans nigra | สหรัฐอเมริกา | 610 |
| เมเปิ้ลแข็ง | Acer saccharum | อเมริกาเหนือ | 705 |
| เชอร์รี่ดำ | Prunus serotina | สหรัฐอเมริกา | 560 |
| ป็อปล่าเหลือง | Liriodendron tulipifera | อเมริกาตะวันออกและแคนาดา | 455 |
4.1 อ่านตารางนี้อย่างไรให้ใช้ได้จริง
ค่าของไม้นำเข้ากับสักมาจาก Wood Database ที่ความชื้น 12% ส่วนเต็งกับแดงมาจาก PROSEA ที่ความชื้น 15% จึงเทียบกันตรง ๆ ทั้งตารางไม่ได้ ชื่อวิทยาศาสตร์ในตารางเป็นสปีชีส์อ้างอิงที่เป็นตัวแทนของแต่ละกลุ่ม งานที่ต้องการสปีชีส์เจาะจงให้บอกเราไว้ตอนสั่ง เราจะเลือกล็อตให้ตรงกับที่ต้องการ
4.2 ความหนาแน่นบอกอะไรและไม่บอกอะไร
ยิ่งความหนาแน่นสูง เนื้อไม้ยิ่งหนักและมักแน่นกว่า ตัวเลขนี้ช่วยเดาสองเรื่องคือน้ำหนักที่ต้องยกและความยากของการตัดเจาะ ไม้ไทยอย่างเต็งและแดงจึงเป็นกลุ่มที่หนักที่สุดในตารางและกินคมใบเร็ว ส่วนป็อปล่าเบาที่สุดและทำงานง่ายที่สุด แต่ความหนาแน่นไม่ได้บอกความทน วอลนัทที่เบากว่าบีชกลับถูกจัดว่าทนการผุดีกว่า ความทนจึงต้องดูแยกตามชนิดเสมอ วิธีทำงานกับไม้แน่นเหล่านี้อ่านต่อที่ วิธีใช้ไม้แปรรูป
5. อ่านปลายไม้แปรรูปก่อนซื้อ ให้รู้ว่าแผ่นนี้จะขยับแค่ไหน
หน้าตัดที่ปลายไม้บอกทุกอย่างที่คุยกันมา คือแผ่นนี้มาจากตำแหน่งไหนในท่อนซุงและเลื่อยแบบไหน ใช้เวลาดูไม่ถึงนาทีต่อเส้น แต่ช่วยเลือกไม้ได้ตรงงานกว่าการดูหน้าไม้อย่างเดียว
5.1 สี่อย่างที่ต้องดูที่ปลายไม้
- วงปีเกือบตั้งฉากกับหน้าไม้ แปลว่าแผ่นนี้เป็นแนวเลื่อยตามรัศมี ลายตรงและนิ่งกว่า เหมาะกับท็อปหน้ากว้าง
- วงปีโค้งขนานไปกับหน้าไม้ แปลว่าเลื่อยธรรมดา ลายภูเขาสวยแต่มีโอกาสแอ่นขวางแผ่นมากกว่า
- มีทั้งแก่นสีเข้มและกระพี้สีอ่อนในเส้นเดียวกัน ให้เผื่อเรื่องสีตอนจัดวางชิ้นงาน หรือวางแผนตัดกระพี้ออก
- มีรอยร้าวยาวจากปลายเข้าหาตัวไม้ ให้เผื่อตัดปลายทิ้งก่อนใช้ อย่าคิดความยาวสุทธิจากขนาดที่วัดได้พอดี
5.2 ทริคเลือกไม้ที่เราบอกลูกค้าหน้าร้าน
ถ้างานหนึ่งชิ้นต้องต่อไม้หลายแผ่น ให้เลือกแผ่นที่ปลายไม้ลักษณะใกล้กันไว้ด้วยกัน เพราะแผ่นที่เลื่อยคนละแบบจะขยับไม่เท่ากันแล้วรอยต่อจะเห็นเป็นสันเมื่อเวลาผ่านไป อีกข้อคือเลือกจากล็อตเดียวกันให้จบในรอบเดียว เพราะไม้ชนิดเดียวกันต่างล็อตมีสีไม่เท่ากันได้ ถ้าต้องการจำนวนมากหรือสีสม่ำเสมอ ทักไลน์ @viwatchai บอกจำนวนไว้ก่อน เราจัดจากล็อตเดียวกันให้ได้ ส่วนการอ่านขนาดและเกรดอ่านต่อที่ ไม้แปรรูปมีกี่แบบ
6. สรุปและเลือกไม้แปรรูปให้ตรงงานกับวิวัฒน์ชัยค้าไม้
ไม้แปรรูปมาจากต้นไม้ใบกว้าง 10 ชนิด แต่สิ่งที่กำหนดหน้าตาและนิสัยของแผ่นคือแก่นหรือกระพี้ และวิธีเลื่อย แผ่นลายภูเขาได้เนื้อไม้คุ้มท่อนแต่แอ่นมากกว่า แผ่นลายตรงนิ่งกว่าแต่ราคาสูงกว่า และไม้ทุกชนิดหดตามความกว้างมากกว่าตามความยาวหลายสิบเท่า ดูปลายไม้ก่อนซื้อทุกครั้ง
บริษัทในเครือเรามีประสบการณ์งานไม้มากกว่า 50 ปี ที่ร้านมีไม้แปรรูปอบแห้ง 10 ชนิด พร้อมกาว สี แลคเกอร์ และฮาร์ดแวร์ในที่เดียว และมีบริการตัดไสตามขนาด ทักไลน์ @viwatchai หรือโทร 02-585-7575 และ 082-782-4513 บอกชนิด ขนาด จำนวน และที่อยู่หน้างาน ทีมงานจะแจ้งยอดสินค้ากับค่าส่งก่อนยืนยันทุกครั้ง เราส่งได้ทั้งกรุงเทพฯ ปริมณฑล และต่างจังหวัด ทั้ง Lalamove, Flash รถของร้าน และรถ 6 ล้อ 10 ล้อสำหรับงานล็อตใหญ่ หรือแวะดูไม้จริงที่ร้าน 725 ถ.ประชานฤมิตร ย่านบางโพ จันทร์ถึงเสาร์ 8.00–17.00 น.
7. คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับไม้แปรรูปและชนิดต้นไม้
ไม้แปรรูปที่เรามีมาจากต้นเต็ง แดง สัก โอ๊ค แอช บีช วอลนัท เมเปิ้ล เชอร์รี่ และป็อปล่า รวม 10 ชนิด ทั้งหมดเป็นต้นไม้ใบกว้าง ไม้ไทยมาจากไทยและประเทศเพื่อนบ้าน ส่วนอีกหกชนิดเป็นไม้นำเข้าจากอเมริกาเหนือและยุโรป
แก่นไม้คือเนื้อส่วนกลางของลำต้นที่สีเข้มกว่าและทนการผุตามธรรมชาติมากกว่า ส่วนกระพี้คือเนื้อรอบนอกที่สีอ่อนและเป็นที่ชอบของเชื้อรากับแมลงมากกว่า แผ่นเดียวมีได้ทั้งสองส่วน แถบสีอ่อนริมแผ่นวอลนัทคือกระพี้ ไม่ใช่รอยด่าง
ลายภูเขามาจากการเลื่อยธรรมดาที่ตัดผ่านท่อนซุงเป็นแผ่นขนานกัน ได้ลายโค้งซ้อนเป็นยอดและได้เนื้อไม้จากท่อนมาก ส่วนลายตรงมาจากการเลื่อยตามรัศมีที่ให้หน้าไม้เกือบตั้งฉากกับวงปี ลายเป็นเส้นขนาน แผ่นนิ่งกว่า แต่เสียเนื้อไม้ต่อท่อนมากกว่าและราคาสูงกว่า
ไม้แปรรูปหดไม่เท่ากันเพราะโครงสร้างเส้นใยในเนื้อไม้ USDA Wood Handbook ระบุว่าไม้หดมากที่สุดตามแนวสัมผัสวงปี ราวครึ่งหนึ่งตามแนวรัศมี และเพียง 0.1–0.2% ตามความยาว ท็อปโต๊ะจึงเปลี่ยนความกว้างตามฤดูแต่ความยาวแทบไม่เปลี่ยน
ไม้แดงมีช่วงความหนาแน่นสูงสุดที่ 880–1,170 กก./ลบ.ม. ตาม PROSEA รองลงมาคือเต็งที่ 830–1,040 ส่วนที่เบาที่สุดคือป็อปล่าเหลืองราว 455 กก./ลบ.ม. ตาม Wood Database ไม้ที่หนาแน่นสูงจะหนักและกินคมใบ จึงควรเตรียมใบคมและคนช่วยยก
ศิรวิชญ์ หาญวิวัฒนกูล
ผู้เชี่ยวชาญด้านวัสดุไม้ พื้นไม้ จาก วิวัฒน์ชัยค้าไม้
